Makale ve Bildiriler

Tekstil ve Moda Dergisi, 1995, İzmir


1989 Sanayi Kongresi bildirisi











Prof. Dr. Güngör BAŞER

Ege University, Faculty of Engineering, Department of Textile Engineering

(Oral presentation in Sümerbank Training and Research Centre, Bursa,1987)


Garment or clothing industry is now considered as a sector of the textile ındustries and has become important after the 60’s with its increasing production and developments in the machinery used. It is however quite different in many of its aspects and in the methods it employs from the classical textile industries such as spinning, weaving and finishing. It is, thus, useful to point out the characteristic features of the garment industry especially those differing from the textiles industries in large. These features can be summarised as follows:

Garment production is a piece production.

  • The principal processes are the preparation of cutting patterns, cloth laying and cutting, sewing operations and final inspection.
  • The processes are such that the operators are more active than the machines. As a consequence, garment production is labour intensive.
  • There is a division of labour in the performance of an operation between the operator and the machine. The operator does part of an operation. From this point of view the process is an assembling process.
  • The operations are organized in a different system depending on the order of operations and flow of materials. The type of product, the production capacity, the machine types and labour quality play a role in the choice of the system.
  • Production processes are monotonous and require attention. Thus psychological  factors and labour training are very important.
  • The layout of machinery is flexible to some extent and may be changed according to product type and size of the order.
  • A garment is usually produced in different sizes or dimensions which is an important property to take into account in production and dispatch planning.

Bearing in mind their importance in production planning and quality control, some important points concerned with various production stages will be discussed first.


Cutting patterns are prepared in various sizes according to Standard Size Tables. These tables include standard body measurements and in some cases, as in German Standards, certain allowances. By adding these allowances cutting measurements will be derived from body measurements. These are the measurements used in preparing patterns and used in size controls in the final inspection.

A basic block attern is prepared first for a particular size. Other patterns are drawn by grading. GRADING may be done from a basic pattern of a middle size or from two patterns, one the smallest, the other the biggest one.

Having prepared cutting patterns of various sizes, these are used to prepare the cutting plan on either the actual spread of cloth or on a sheet of paper with the dimensions of the spread.


Cutting is achieved on a long spread of cloth with a large number of layers by a vertical knife or circular knife cutting machine. Cutting is planned so as patterns of different sizes are mixed and small and large pieces are arranged to give minimum loss of cloth. The spread is cut into big pieces by a vertical knife machine first and finer cutting of these pieces is done on the circular knife machine in a second stage process.


The organization of a garment production is done as the organization of the sewing process. In the cutting room a sufficient stock is tried to be accumulated; but only after the cutting pieces are sent to the sewing department that the production process becomes continuous.

As the sewing process is an assembly process, the pieces to be assembled will be prepared in a certain order, and assembling processes in a certain order at a certain speed. Thus, to organize the production the following information are needed.

  1. A full list of operationsto produce the garment
  2. The type of machine used for each production
  3. The duration of each operation

The list of operations necessary, known as the OPERATIONS LIST will also contain the type of the machines and times of operations. “Time Study” or M.T.M.(Method Time Measurement) method may be used to determine the time of each operation.

The sum of the times for each operation will give the total time needed to complete the production of one article (garment). But this is not quite correct. If it were, one could calculate easily the number of machines and operators needed to produce a given number of garments in one day. There are three point to take into account.

  1. Some of the operations may be performed in different WORK STATIONS at the same time or more than one PRODUCTION LINE may have been arranged.
  2. There will be times to be added between the operations to allow for transportation. These times vary according to the transportation system.
  3. If for a given number of garmentsthe number of machines needed comes out to be a number with some fraction, it has to be approximated to ahigher integer. The same applies to the number of operations.

To organize the production a transportation system which is the most suitable one for the type and size of the production in question is decided upon first. Then BALANCING OF THE PRODUCTION LINE will be achieved which may be defined as a work carried out to find out the machine layout and labour requirement that aims at highest productivity and thus lowest cost.

There are three methods of transportation in general, namely BUNDLE SYSTEM, BAND SYSTEM and HANGER SYSTEM: There are also systems such as PROGRESSIVE BUNDLE SYSTEM and BUNDLE-BAND SYSTEM . In bundle system each operation is performed on a number of items making up one bundle and these bundles are transported to specified points. The number in each bundle may vary. In band system conveyor arrangement or long tables on which the items are pushed forward by hand can be used. Parallel bands may be arranged as for instance for the sleeves of a coat and for the main body. In hanger systems the items are moved as hung on rails one by one.

In balancing the production line some machines or operatives may be idle in a portion of their working day. To get the best result an operative mat be given more than one operation. Some of the machines, too, especially the special sewing machines and some highly productive processes may remain idle in some fraction of the working hour. An optimum level of production must be calculated to minimize these situations in balancing the production line. Then the work stations will be designed which would give the best conditions of working and ease of manipulation of the garment parts.


There is a final inspection after all the pressing (FINAL PRESSING) operations, if they exist, performed by a special group of people. Some final sewing operations such as button sewing etc. and packaging will follow these operatiıon.


Production planning in garment production is done ithe sewing section in two stages in general. The first stage is the planning of the cutting operation which includes the evaluation of the sales order and which directs the way the production is carried out in the sewing section. The second stage purely aims at a high rate of production in sewing and, if there are any, pressing operations without causing breaks, stock accumulations and like problems.


Cutting planning is one which is important and which is to be done at some detail. As sewing operations largely depend on labour productivity and machine performance, their methods of application change continuously. As for quality requirements, they may also interfere with production rates. For this reason a certain stock accumulation is preferred in the cutting department. On the other hand, as the duration of a cutting operation depends on the cloth and the the model of the garment and also as it is quite difficult to calculate it, a flexible approach is usually adopted in cutting departments. The duration of the cutting operation may only be guessed.

The planning of each cutting operation on a particular spread of cloth is done separately. For this reason a particular sales order is first broken into a series of cutting ORDERS. A big order may be broken into smaller orders each of which contains a different fabric, model or colour of garment. Such an order will then be shown in its distribution into sizes which is important in preparing the cutting orders.

In preparing a CUTTING ORDER these points shoul be taken care of:

– The number of layers in one spread

– The spreading of the cloth being FACE TO FACE or FACE TO BACK

– The design of the cloth

– Length of the cutting table

– Width of the cloth

– Getting a mixture of different sizes on the pattern layoayou planning systems

(called sometimes a GRAPH)

Applying some method of calculation the number of garments in one cutting order, number of cloth layers, the length of the spread (not the cutting table), the distribution and order of different size patterns are determined to get a cutting plan ( Now computer aided layout planning systems are available, 2016).

An example may be given concerning the production of suits. Suppose a part of a big order has been shown in a table as follows:


Fabric type:

Lot size:

Worsted                                                     Order no:
Body type


                        S    i     z     e     s

46      48      50      52      54      56      58      60





25     100    100    100

25     100     100   100     50      50      50

0          25       50     50     25

0            0         0        0     25      25      25      25


If a suit requires 2.70 m of fabric and the length of a spread is 13.5 m, the number of layers of fabric is 100, tehn 500 items may be cut in one spread. Then the sizes 48 and 50 of type A and 48, 50, 52 of type B can be included in the same cutting order and cut in 100 layers. If fabric laying is face to face, the order can be finished  in two more cuttings, one of 100 layers, the second of 50 layers. If one directional face to back laying is to be done, then three cuttings, one of 50 layers and the other two of 25 will be needed.


Having organized production as described briefly earlier and having calculated the production capacity which is a theoretical number (per day usually), the production should also be planned on time basis. The planning of the production as the amount, the starting and ending times of production lots is known as SCHEDULE PLANNING. In a planning work of this kind the two important parameters are the actual PRODUCTION CAPACITY of the plant and what may be termed as OPERATION TIME or PRODUCT EMERGENCE TIME. Operation or product emergence time is that time past from the start of the operations for a certain group of machines or for a certain production unit until the first finished product is obtained. This time depends on the process, the capacity of the plant, the transportation system and on the times needed to accumulate intermediary stocks. In the sewing department it will be the time needed from the handover of  the cut pieces of material to the sewing room until the first product arrives at the inspection point. The product emergence time for the cutting operation will be the time taken for the preparation, laying, cutting, pairing and dispatch of a spread.

As the production capacity of the cutting room is usually arranged to be much higher than that of the sewing room, and sewing is the only operation in garment production which is continuous and steady, it is usual practice to start the schedule planning of the sewing operation first and make schedules of other operations accordingly. As for the production capacity of the plant, the sewing room capacity as calculated by multiplying its theoretical capacity by a convenient efficiency figure should be taken.

2.2.1 Gantt Diagrams

Gantt diagrams may be useful both in the planning of production and in  the control of production in a global way. In these diagrams the vertical axis shows the type and order of garments in the lot, the horizontal axis the time. The production of a certain lot is shown on these diagrams as a line or a shaded rectangle drawn along the time axis as shown in the following figure.

In the planning of production the sales orders are first broken up into production lots comprised of items to be produced in the same way together and each lot will be numbered.



In Gantt diagrams it is useful to show the lot sizes, i.e. the number together with the lot numbers. The realizations of the production can also be shown on the same diagram with a line in different colour or with a blank rectangle just underneath the planned production lines or rectangles (as shown in the given diagram).

2.2.2 A Sample Schedule Plan for Coat Production

In preparing schedule plans the main processes are defined as a group of operations that can be carried out without accumulating any intermediary stocks and the whole production will be composed of such production stages. For coats production these processes will be the preparation of layout plans for cutting, the cutting operation, sewing, pressing and final inspection. If the sewing operation can be divided up into stages such as the sewing of main pieces (parts), the sewing of small pieces and assembling them accordingly with the system of transportation of material, then these stages may be separately scheduled. An example of a schedule planning applicable for coats production is shown in the following figure.

The components of the schedule plan will depend on the organization of the plant. In large plants there may be more than one cutting table. Since the cutting plans are prepared separately for each cutting table, it is more suitable that the cutting operation is scheduled separately as well for each cutting table. The sewing operation, on the other hand, may be being applied in more than one production lines. The same production lot may be sown on two parallel production lines at the same time in plants with high production capacities.

In the figure an example is shown where only two production lots or ORDERS are scheduled. As will be seen, cutting is carried out in two cutting tables and the cutting operations are scheduled for each separately. The cutting orders are the starting points in the scheduling of cutting operations and the number of the cutting order is given in the diagram together with the number of items cut for each. The lot number and the lot size are given inside the rectangular block.

It is seen in the figure that sewing is carried out on two parallel lines and these two production lines feed the assembly line. The drawing out of the layout plan and final inspection are scheduled as production processes.




Recording the starting and ending times of the actual production on the schedule plans in some way as it has been mentioned earlier will provide a rough production control system. More elaborate recording systems and the calculation of productivity indices are used however to have an effective control on production.

2.3.1 Production Recording Systems for Garment Manufacture

It is a general practice in clothing plants to have detailed daily records of production. In plants where incentive wage plansare applied, in particular, the production is determined also on the basis of individual workers’ daily performance. The actual hour worked by a worker and the number of pieces produced are written down on her (/his) card. As the figures showing worker’s monthly and annual performance can be obtained from these cards, the worker’s wages can be calculated as well.

The production recording and control on the basis of production plant are implemented by arranging lists showing all the results concerned with production in a compact way for each section of the plant. These lists can be arranged as daily, weekly and monthly records. In order to facilitate the preparation of weekly and monthly records, the values such as worker times and production amounts can usefully be shown in a cumulative way as well. On the other hand, the productivity figures may also be included in these lists.

The productivity can either be calculated as the percentage ratio of the standard production time per piece to the actual time taken per piece or as the amount of production per day per operative. Below is given as an example the form of the daily production report used in Sümerbank for coats production.



  1. Number of pieces cut
  2. Material consumed (m)
  3. Material consumption on the average per piece (cm)
  4. Number of pieces dispatched for sewing
  5. Semi-finished coats ready for sewing (number)
  6. Labour force (nominal)
  7. Number of actual workers
  8. Programmed minutes (as total worker time)
  9. Minutes realized ( “     “ “     “       “    )
  10. Absenties (%)
  11. Unit cost (minutes)


12.  Number of coats entering the sewing line

13. Number of coats leaving the sewing line

14. Semi-finished product (number)

15.  Labour force (nominal)

16. Number of workers actually present

17. Programmed minutes (as total worker time)

18. Minutes realized (   “ “      “       “)

19. Absenties (%)

20. Unit cost (minutes)

21. Unit standard minutes

22. Productivity (calculated as 20/21 in percentages)


23. Number of coats coming for pressing

24. Number of coats going out from pressing

25. Semi-finished products

26. Labour force (nominal)

27. Number of workers actually present

28. Programmed minutes (as total worker time)

29. Minutes realized   ( “     “    “    “)

30.  Absenties (%)

31.  Unit cost (minutes)

32.  Unit standard minutes

33. Productivity (calculated as 32/31 in percentages)


34. Number of workers present (7+16+27)

35. Sewing and pressing unit cost (20+31 in minutes)

36. Unit standard minutes (21+32)

37. Productivity (Sewing + pressing as 36/35 in percentages)

38. Total unit cost (11+20+31 in minutes)

39. Coat production per sewing worker (13/16)

40. Production per worker (24/34)

41. Average daily production (in weekly and monthly tables)

2.3.2 Productivity Graphs

Productivity is a parameter which affects both the actual production capacity and the cost of production. Thus it has to be followed up continuously. For this, daily productivity figures calculated as the number of garments produced per day per worker can be shown on a graph. On the same graph two productivity figures, the one being productivity of direct workers, the other being the overall productivity, can be shown. If an average productivity figure calculated as the average of the past fifteen days is calculated each day and shown on the same graph, then a less fluctuating line will be obtainen showing long term trends and changes. This is called the method of MOVING AVERAGES. If abnormal changes are detected on the graph and the reason for it noted after a thorough investigation, these graphs will be a useful record of the plant’s past performance.


Quality is an important sales factor in garment as much as price. The price criterion for a ready-made garment is the sum of material cost and tailoring cost of a similar tailor made garment. If a ready-made garment has a price below this, the sales possibility will increase. It is, however, possible to produce garments that may find a buyer over this price with the help of its quality. But it is not so easy to attain a high standard of quality in garment production. The reasons are many which follow:

  1. The quality of the garment is determined priorily by the quality of the cloth from which is made. Thus to produce a garment of high quality a high quality material must be used.
  2. The quality of a garment is also associated with certain aesthetic factors and fashion, as a garment is a part of the personality of the user.
  3. The low qualityn in lining and other accessories such as buttons and canvas lowers the value of garment greatly.
  4. The necessity that the material should withstand the processes during production necessitates also the use of good and expensive material.
  5. As there is no possibility of trials and thus of correction of a ready-made garment, it is important that the body measurements are right and cutting has been done without faults.

In spite of the abovementioned problems ready-made garments have the advantage of durability and shape attained in the final pressing operations superior to the tailor made garments. The pieces are better bound togetherin a progressive vway and suitable stitching of varying properties may be used in garment production. These help promoting durability of the garment.


Quality criteria can be expressed in two parts:

  1. Quality of cloth and other accessories
  2. Quality of production

The cloth quality is defined as the cloth being free of important and apparent faults, as the uniformity of checks in check design fabrics and the uniform and straight lines in striped fabrics, the lack of dyeing and design and weave faults, as minimum width variation, non-pilling, minimum fabric contraction etc. The most important three accessory materials are the lining, canvas and the sewing thread. Non creasing and non staining by water are important properties for linings. For the canvas, non contraction and conservation of surface propertiy after being wetted, for a sewing thread the tensile strength, non contracting and lack of colour bleeding on wetting are the required properties. There are certain tests and standards to investigate these aspects.

The production quality can be examined from two points of view: 1. Sewing and pressing quality, 2. Process and appearance quality (affected by process faults).

Sewing quality is concerned with the strength, straightness and appearance of the stitch. Pressing quality, on the other hand, is important especially in final pressing operations.

The quality aspect which requires a quality control system to be installed is that concerned with process faults. These faults can arise in cutting, sewing or pressing. The reason for them may be he wrong application of the process or the lack of necessary attention in application.

The OPERATION ANALYSIS SHEETS prepared can be used as QUALITY STANDARDS, as they show how operations should be performed and they include the operation times, drawings and cerain explanatory notes.

The source of process faults and the stage at which they may have occurred may be determined by quality control personnel based on on their past experience and technical knowledge. In garment plants intermediary controls or in-process controls are also implemented along with final inspection.

When a process fault is found the first thing to do is an evaluation of the fault. Faults and defects are first divided into two categories: Correctible and incorrectible faults. If incorrectible faults are met with, then these products will be rejected and sent to the store as defective garments.


The quality control system will primarily be concerned with those faults which are evaluated as correctible. There are two ways to tackle them:

1.Faulty garments are sent to a REPAIR GROUP and defects are mended or corrected.

2. The faulty garment is sent back to the work station where the defect has occurred.

The first approach may be costly as a special group of machines and operatives must be assigned for this job. The second approach may give rise to a slowing down of production and accumulation of intermediary stocks at some stations where critical operations are implemented with some chance of faulty applications. But this system is an auto-control system and may be used to increase the training level of the operatives. One of the two systems will be adopted depending on the production capacity, training level of operatives and wage system applied.

3.2.1 Quality Standards

The most important quality standards are the standards concerning cloth, lining, canvas and sewing thread, as has been mentioned earlier, along fit to the body, strength of stitch and aesthetic value of the garment. The standards for fabric properties are well known.

From the point of view of cutting planning and the transfer of incorrectible fabric faults to the finished garments, the fabric standards (specifications) accepted by garment industry for wool cloths are as follow:

  1. The pieces should be 30-40 m in length or in lengths half or multiple of the cutting table length.
  2. There may be at most 1-2 big defects and 5-10 small defects in a piece of 70-80 m of cloth.
  3. The fabric width tolerance is + or – 1 cm.
  4. The check on the fabric should not be deformed,
  5. No design (weave) or colour defects will be.

In cotton fabrics somewhat looser requirements may be accepted.

Contraction after wetting should not exceed 1 % in linings, 1-2 % in canvasses.

The garment defects considered as incorrectible and which cause them to be rejected as deficient are as follow:

  1. Symmetry defects (in collars, shoulders and pockets in particular)
  2. Long non-straight stitches
  3. Fabric accumulations which are incorrectible
  4. Surface defects in cloth parts which are backed by canvas or processed by stitchings (such as puckering and skewness)
  5. Mismatch in check lines in schoulders and side stitches (0.5 cm slips can be accepted for checks of 2 cm dimensions; for larger checks this is 1 or 2 mm)
  6. Cutting faults in lining or faults due to contraction

3.2.2 Quality Control Graphs (Charts)

A simple and practical system of controlling quality had been developed in Sümerbank where two coefficients of quality were calculated and shown on a graph as



K0 and K1 are shown on a graph against time in days. K0 will seldom have a value of 100 in an effective control application and a definite and continuous difference between K0 and K1 will form. In the case that both values fall below 100 or that a great difference occurs between K0 and K1, it will be necessary to inspect the behaviour and training level of control personnel.


3.2.3 Statistical Quality Control

In the control of product quality by statistical methods the defective product ratio may be taken as the variate to be controlled. The standard to be defined for this ratio will comprise of a mean ratio obtained from observations of some duration based on a certain sampling plan and of the standard deviation of this ratio.

If the daily defective product number is x, the daily production is X, then the defective product ratio will be


If the production level is fairly constant, the control limits may be defined assuming Binomial distribution  by taking the sample size as the mean daily production . Thus when  the warning limits as 95 % confidence limits will be


and the action limits at 99 % confidence limits will be


The defective product ratios (FRACTION DEFECTIVE), p=x/X , may be shown on a graph against time variable and by putting the warning and action limits on the same graph a CONTROL CHART will be obtained. If this value falls, at any time, outside the warning limits, then this is by chance at 5 % probability. If the action limits are overpassed, this is hardly by chance, the probability of it being 1 %.

If the lower limits are passed, the standard is either too large or a good control is not being carried out, or else, an exceptionally good situation is met with. If the upper limits are passed, then there is a real quality deterioration and reasons for it should be investigated.

When the defective ratio is too small, it may be more suitable to take the Poisson model as the theoretical distribution by which the control limits will be defined. If the mean number of defective products , the control limits for the defective ratio, , will be


Warning limit


Action limit

There will be no lower limits in this case and the form of a control chart prepared this way will be like as shown in the figure below.



3.2.4 The Subjective Assesment of Quality

The real judge evaluating (assessing) the products of a garment plant is actually the consumer (or buyer). Various quality control schemes applied in a plant aim at attaining the quality level that is attainable. But is this sufficient? This question may best be answered by the result of information obtained by methods of polling. Forms containing simple questions with simple choice answers as indicated may be arranged.


Prof. Dr. Güngör BAŞER

Dokuz Eylül Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Tekstil Mühendisliği Bölümü,

Bornova, İZMİR

Sanayileşmesini henüz tamamlayamamış olan ülkemizde hızlı gelişmeyi sağlamak için üniversiteler ile sanayi arasındaki işbirliğinin önemi açıktır. Ne var ki bunu sağlamak için yıllardır çeşitli araçlar geliştirilerek uğraş verilmesine rağmen üniversiteler ile sanayi arasında bugün var olan işbirliği düzeyinin yeterli olduğu söylenemez. Önce var olan işbirliğinin gerek yoğunluk, gerek boyut ve gerekse biçim açılarından yetersiz olduğu kabul edilmeli bu konudaki tarafların yaklaşımı, kullanılan araçlar ve uygulanan yöntemler  sorgulanmalıdır.

Bu incelemede önce ülkemizde üniversiteler ve sanayi arasında işbirliğini sağlayacak yeterli koşulların olup olmadığı irdelenmekte, daha sonra var olan koşullarda işbirliğini sağlayarak somut sonuçlar üretecek, ayrıca uygun olmayan koşulları kısa zamanda değiştirecek gerçekçi yaklaşımlar, politikalar, araçlar ve yöntemler  tartışılmakta, uygulanabilir somut çözüm önerileri sunulmaktadır.

Anahtar sözcükler: Üniversite-sanayi işbirliği, teknoloji üretimi, yenilikçi firma, ulusal araştırma projesi


  1. Giriş

Üniversite ve sanayi çağdaş toplumların çok önemli iki etkinlik ortamını oluşturmaktadır. Üniversite eğitimi simgelerken sanayi üretimi simgelemekte ve bunlar iki önemli insan uğraşının en ileri düzeyde örgütlenmiş kurumlarını temsil etmektedirler. Bu kurumlar tarih boyunca birbirlerinden bağımsız olarak ortaya çıkmış ve gelişmiş, ancak toplumların gelişme ve ilerleme süreci içinde gittikçe daha yoğun etkileşim içine girmişlerdir.

İlk ortaya çıkış ve biçimleriyle ele alınacak olurlarsa üniversite bilgiyi öğrenme, yayma ve geliştirme amacıyla Orta Çağ’da bugünkü biçimini almaya başlamış, sanayi ise 17. Yüzyıl sonlarına doğru evlerde gerçekleştirilen üretim biçiminden fabrikalarda daha organize bir iş bölümüne dayalı olarak gelişen bugünkü biçimine dönüşmüştür. Sanayinin ticarete bağlı olmaktan çıkarak ticareti etkileyen, ona yön veren, ekonomilerin temel dayanağı olan sermaye birikimini sağlayan bir niteliğe ve güce ulaşması ekinliğini artırmak için once eğitime, daha sonra bilime gereksinim duymasına yol açmıştır.

Burada bazı sorular akla gelebilir. Sanayi devrimine yol açan buluşlar buhar makinasının ve iplik makinasının icadı ve üretimde kullanılması gibi bilimsel buluşlar değil midir? Evet fakat bilim üniversiteler dışında da var olmuş ve gelişmiştir. Endüstrinin gelişme için üniversiteye gereksinim duyması ve üniversitelerle endüstrinin işbirliğine gitmesi daha sonraki bir gelişmedir. Diğer yandan üniversitelerin sanayinin gereksinim duyduğu eğitilmiş insanları yetiştirmek için programlar açması daha da sonradır.

Bugün varılan noktada hem üniversitenin hem sanayinin belirli bir etkileşim ve işbirliği içinde olmadan gelişmesi çağdaş ve ileri toplumlarda olası değildir. Bir yandan sanayi yeni buluşlar ve temel bilimlerdeki yeniliklerin üretime uygulanma biçimlerini bulumak için üniversiteye gerek duyarken, diğer yandan dünyanın hemen her yerinde gittikçe büyüyen ve giderleri artan, buna karşın kamudan finansmanı gittikçe zorlaşan üniversiteler araştırmalarına konu ve mali kaynak bulmak için sanayiye gereksinim duymaktadırlar.

  1. Türkiye’de Üniversite-Sanayi İşbirliğinin Gelişimi

Ülkemizde Osmanlı döneminin yüksek öğretim kurumu olan Darülfünun daha çok eğitim amaçlı olarak kurulmuştu. Gerçek anlamıyla üniversite, eğitim yanında araştırma görevini de üstlenmiş olarak, 1933 üniversite kanunu ile İstanbul Üniversitesi çatısı altında kurulmuştur (Anon., 1984). Ancak bu tarihte ülkemizin belli bir ekonomik gelişme düzeyine ulaşmamış olması ve sanayileşme hamlesine henüz yeni başlamış bulunması gibi sebeplerden dolayı üniversitenin  araştırma işlevi daha çok temel bilimlere yönelik olarak sürdürülmüş ve eğitim yanında ikinci planda kalmıştır. Ulusal sanayinin kurulması aşamasında üniversite-sanayi ilişkisi bir ölçüde araştırma boyutuna geçmiş,  2. Dünya savaşı sonrasında özel sektörün sanayi yatırımları yapmaya başlamasıyla bu ilişkiler daha yoğun olarak yaşanmaya başlamışsa da, bu daha çok üniversitenin yeni kurulan sanayi kuruluşlarına danışmanlık hizmeti vermesi biçiminde gelişmiştir. 1960 sonrası planlı kalkınma dönemine geçilmesi ile üniversite-sanayi ilişkisi daha nesnel biçimde ele alınmaya başlanmış, yatırımların büyük ölçekte teşvik edildiği 1965-1975 arası dönemde üniversitelerdeki öğretim üyeleri desteğinde yatırım danışmanlığı hizmetleri gelişmiş, bir çok mühendislik ve danışmanlık şirketi kurulmuştur. Bu oluşumlar daha çok yatırım sürecinde ileri sanayi ülkelerinden teknoloji transferini sağlamışlarsa da, Türkiye’de sanayinin gelişmesi ve sanayi kuruluşlarının ülke geneline yayılması Bitirme ve Yüksek  Lisans tezleri çerçevesinde dahi olsa üniversite-sanayi işbirliğini araştırma boyutuna getirmiştir. Bu dönemde ve daha sonra sivil toplum kuruluşları ve üniversitelerin düzenlediği ulusal kongre ve seminerler ile üniversitelerin sanayi kuruluşlarının desteğinde düzenledikleri bilimsel sempozyumlar aracılığıyla üniversite ve sanayinin bir araya geldiği etkinlikler artmıştır. Bunun yanında sanayi kuruluşlarının doğrudan üniversiteden talep ettikleri daha çok eğitim ve bir ölçüde danışmanlık hizmetleri ile laboratuvar hizmetleri üniversite-sanayi işbirliğinin somut örnekleri olmuştur.

1980 sonrası yıllarda ekonominin dışa açılması ve ihracatın ön plana geçmesi, yatırım politikalarında dış firmalardan alınan lisanslara dayalı üretim biçiminin ve dış firmalarla ortak yatırımların öncelik kazanması sanayinin üniversitelerden sağladığı eğitim ve teknik hizmet desteğini yeterli kılmıştır. Bu dönemde hızla genişlerken devlet desteği yetersiz kalan üniversiteler araştırmaları için sanayiden yeterli destek bulamadıklarını sık sıkça dile getirmeye başlamış, üniversite-sanayi işbirliğini daha somut sonuçlar verecek biçime getirecek araçlar geliştirmeye çalışmıştır. Ne var ki bu dönemde ileri ülkelerin bilimde yaptığı yenilikler ve ürettikleri ileri teknolojiler yanında Avrupa Birliği ile gümrük birliğine gidilmesi, bir yandan Türk sanayisinin rekabet gücünü düşürürken, diğer yandan yatırımları güçleştirmiştir. Bu noktada durumun farkına varan hükümetlerce TÜBİTAK’a teknoloji üreten bir sanayi yapısının kurulmasını teşvik için mekanizmalar geliştirme görevi verilmiş, bilimsel ve teknolojik araştırmalarda önceliklerden söz edilmeye başlanmıştır.

Üniversite-sanayi işbirliğinin üniversitelerin araştırma potansiyellerini artırma ve sanayinin teknoloji üreten bir yapıya ulaşması yönünde somut sonuçlar üretmesini sağlayan oluşum ve mekanizmalar, 1990’dan sonra sonuçlarını vermeye başlamış olan üniversitelerde kurulan teknoparklar ile TÜBİTAK’ın geliştirip desteklediği TTGV ve TİDEB projeleri olmuştur. Bu dönemde bilimsel yenilikleri teşvik programlarının da etkisiyle bazı sanayi kuruluşlarının araştırma merkezleri kurarak üniversitelerle işbirliğine girdikleri de görülmektedir.

  1. Üniversite-Sanayi İşbiliğinde Sorunlar

Türkiye’de üniversite-sanayi işbirliğinin kısaca anlattığımız gelişiminin yeterli olup olmadığı, yada somut sonuçlar verip vermediği sorgulanmaktadır ve bu sorular çeşitli biçimlerde yanıtlanabilir. Genel izlenim gerek üniversite açısından, gerekse sanayi açısından bunun yeterli görülmediği ve somut sonuçlar vermediği yönündedir.


–  Üniversitenin teorik eğitim verdiği, öğrencinin uygulama becerileri   kazanmadığını,

–  Üniversitenin sanayinin problemlerinden çok öğretim üyelerinin ilgi duyduğu konularda araştırma


–  Üniversitenin sanayinin üniversiteye götürdüğü problemlerin çözümü yada   istediği hizmetleri çok geç


–  Üniversite ile iş yaparken çok fazla formalite olduğu

–  Üniversitenin hizmetler için çok fazla ücret istediği

gibi eleştiriler getirmektedir. Buna karşın üniversite,

–  Sanayinin üniversiteye yeterli destek vermediği

–  Sanayinin üniversiteye problem getirmediği

–  Sanayinin yeterli düzeyde üniversite eğitimi görmüş eleman çalıştırmadığı

–  Sanayinin üniversite eğitimli personele eğitimine uygun iş vermediği

–  Firmaların üniversiteye yaptırabileceği işleri danışman firmalara yada dış  firmalara yaptırdığı

–  Firmaların araştırmaya önem vermeyip teknoloji satın almayı tercih ettiği

eleştirilerini yapmaktadır.

Bu söylemler üniversite ve sanayi arasında olumlu diyalog ve işbirliği için gerekli ortak bir anlayışın bulunmadığı gibi, gerek üniversitenin gerekse sanayinin Türkiye’nin içinde bulunduğu koşulları tam olarak değerlendiremediğini gösteren belirtilerdir. Kanımca taraflar şu noktalarda yanılmakta yada anlayışlı ve olumlu bir yaklaşımdan uzak durmaktadırlar:

–  Üniversite sanayiye üniversitenin ne verebileceğini, sanayi ile üniversite arasındaki diyalog ve işbirliğinin kısa ve uzun dönemde sanayiye ne gibi fayda sağlayabileceğini yeterince anlatmamakta yada anlatamamaktadır. Üniversite genelde sanayiden hep destek isteyen muhtaç bir kurum imajını sürdürmektedir.

–  Üniversite kendini yönetimi, kaynakları, uzman personeli, stratejik karar yetkileri  ile bağımsız kurumlar olan firmalara rakip görmekte, personel, fiziksel olanaklar, zaman, yetki ve hatta uzmanlık bilgi ve deneyimleri açısından sınırlarını zorlamaktadır.

–  Sanayi çok kez bilginin bütünlüğünü, temel ilkeler öğrenilmeden uygulamanın olanaksızlığı yada eksik olacağını, üniversite programlarının hemen hemen her ülkede belli çizgiler içinde hazırlandığını, öğrenciye belirli bir firmanın özel gereksinimlerine uygun bir üniversite eğitimi verilemeyeceğini göz ardı etmektedir.

– Sanayi bugün gelinen noktada artık teknoloji transferi ve vasıfsız düşük ücretli insan gücüne dayalı üretim biçiminin Türk ekonomisini ileriye götüremeyeceğini, firmaların geleceği güvenceye almak için yenilikçi ve teknoloji üreten bir niteliğe kavuşmaları gerektiğini, AR-GE  birimlerini kurmak zorunda olduklarını ve bunun için üniversite ile yakın işbirliği içinde olmaları gerektiğini tam olarak kavramamış durumdadır.  

– Her iki taraf da işbirliğinin zorunluluğuna inanıp kararlı olarak işbirliği alanlarını ve olanaklarını gerçekçi biçimde saptamak ve geliştirmek anlayışına gelememişlerdir.

Sonuç olarak verimli ve teknoloji üretimine yol açacak bir üniversite-sanayi işbirliğinin temellerini oluşturmak için önce üniversite ve sanayinin kendilerini ve birbirlerini tanımaları ve anlamaları, bir yandan üniversite sanayiye sağlayabileceği yararları sergileyen somut örnekler ve ürünler sergileyerek kendini kanıtlarken, diğer yandan sanayi üniversiteleri geleceklerinin güvencesi sayarak sorunlarına çözüm arayacakları bir başvuru yeri olarak görmelidirler.

  1. Üniversite-Sanayi İşbirliğinin Gerçekçi Temelleri Ne Olmalıdır?

Üniversite-sanayi işbirliği ülkemizde uzun yıllardır konuşulan, gerçekleştirilmeye çalışılan, bu amaçla üniversitelerde kurulan araştırma merkezleri, teknoparklar ile TÜBİTAK’ın uyguladığı TTGV, TİDEB projeleri gibi araçların geliştirildiği bir konudur. Ne var ki ülkemizde üniversite-sanayi işbirliğinin burada kısaca anlatılan gelişimi doğal kabul edilmesi gereken bir olgudur. Unutulmamalıdır ki üniversite eğitimi, sanayileşme ülkemizde çok uzun geçmişi olan olgular değildir. Teknoloji üretme kavramı ile belki geniş katılımlı biçimde henüz 10-20 yıl önce tanışmış olan ülkemizde üniversitelerle bütünleşmiş bir sanayi yapısı oluşturmak için zaman gerekecektir. Ama Türkiye artık gereksiz zaman kaybetmemelidir. Amaçlanan hedefe varmak için gerekli değişimi önce düşünce temellerini doğru atarak ve daha sonra da yerinde uygulamalarla gerçekleştirmeliyiz.

Üniversite-sanayi işbirliğinin gerçekçi temelleri kanımca şu ilkelere uyularak atılabilir:

– Üniversite-sanayi işbirliğinin asıl amacı sanayimizin teknoloji üreten bir yapıya dönüşümünü sağlamak   olmalıdır.

Üniversite-sanayi işbirliği çerçevesinde üniversitenin yapacağı işler ileri düzeyde bilgi ve araştırmayı gerektiren, uzun erimli, sürekli, finansmanı önceden güvenceye alınmış teknoloji üretimine dönük projeler olmalıdır. Üniversite döner sermayeler eliyle üretim yaparak kaynak sağlama ya da firmalara mühendislik ve benzeri hizmetler sunma gibi işleri bu çerçevenin dışında tutmalıdır.

– Bilim ve teknolojinin bugün geldiği aşamada teknoloji üreten çalışmalar mültidisipliner çalışmalardır. Üniversiteler bu tür çalışmaları yapabilecek bölümler, fakülteler hatta üniversiteler arası örgütlenmeye gitmelidirler.

– Araştırma, eğitim ve rutin laboratuar çalışmaları dışında sonucu, maliyeti, süresi ve gereksinimleri önceden tam olarak kestirilemeyen bir çalışma biçimidir. Bunun için farklı yaklaşımlar, kurallar,  araştırma laboratuarı olarak tanımlayabileceğimiz özel laboratuarlar, araştırma destek atölyeleri ve personel gerekir.

– Üniversite-sanayi işbirliği üniversitelere araştırmalar için maddi kaynak sağlama aracı olarak düşünülmemelidir. İşbirliği isteği daha çok sanayiden gelmeli, buna karşın üniversite sanayiye katkı sağlayacak çalışmalar yapabileceğini somut örneklerle kanıtlamalıdır.

– Teknoloji üreten nitelikte araştırmaların gerektireceği mali kaynaklar büyük ölçüde sanayi tarafından karşılanmalıdır. Bunun için gerekli düzenlemeler yapılmalı, kaynakların araştırmacılarca esnek biçimde kullanılmaları sağlanmalıdır.

  1. Üniversiteler ve Sanayi Bugünkü Koşullarda Ne Yapabilirler?

Üniversite-sanayi işbirliğinin bugüne kadar verilen uğraşlara karşın istenilen düzeye çıkamamasının bir nedeni ülkemizin belirli bir gelişmişlik düzeyine gelmemiş olması ise, bir diğer nedeni de üniversite-sanayi işbirliğinin yürütülmesinde gerek üniversitenin gerekse sanayinin gerçekçi yaklaşımlar yapamamasının rolü olmuştur. İşbirlikli çalışmalarda sağlanacak yararın, işin maliyet ve süresinin, kullanılacak olanakların açık ve doğru biçimde önceden görüşülmesi, yanlış beklentiler yaratılmaması önemlidir. Teknoloji üretimi içeren çalışmalarda ise eğer işbirliği yapılacaksa zaman ve süre açısından olası bazı riskleri sanayinin üstlenmesi gerekebilir.

Üniversitelerin bugünkü örgütlenmesi ve geçerli mevzuat içinde mültidisipliner araştırmaları yürütmesi ve başarması oldukça zordur. Üniversiteler araştırmaları daha çok tez çalışmaları ve proje temelinde yapmaktadırlar. Bu durumda kapsam, süre ve kaynak kullanma konularında güçlükler olmaktadır. Tezler ve projeler bölümlerce yürütülmekte, bu nedenle mültidisipliner çalışmalar yapılamamaktadır. Bölümlerin ve hatta dekanlıkların araştırma etkinlikleri için özel ödenekleri olmadığından önceden kestrilmeyen ancak çalışmanın devamı ya da başarısı için acil olarak yapılması gereken harcamalar yapılamamaktadır. Diğer yandan bir çözüm gibi görünen Yüksek Lisans ve Doktora tez konularının sanayinin çözülmesini istediği problemlerden seçilmesi, buna karşın bu çalışmalar için sanayiden burs ve ödenek biçiminde kaynak sağlanması ise hem Türk sanayinin bugünkü yapısı içinde zor (belki de ütopik ) olabilir, hem de tez çalışmalarını bilimsel hedeflerinden saptırıcı olumsuzluklar getirebilir.

Genelde üniversitelerde dersler  ve eğitimle ilgili diğer günlük işler öğretim üyelerinin ve araştırma görevlilerinin zamanlarının büyük bölümünü almakta, araştırmaya, derin düşünme ve öğrenmeye zaman kalmamaktadır. Hal böyle iken bütçe ile yeterli kaynaklar sağlanmadığı için üniversiteler kaynak sağlayıcı kurs, sanayiye mühendislik hizmetleri verme ve benzeri etkinliklere yönelerek var olan araştırma potansiyelerini de düşürmektedirler.

Konuya sanayi tarafından bakınca, sanayinin üniversitelerden günlük problemlerine hızlı çözüm buluması beklentisinde olduğunu, yapılan işin kapsamını, harcanan öğretim üyesi zamanını ve gerektirdiği bilgi birikimini hesaba katmadan üniversitece istenen ücretleri yüksek bulduğunu görüyoruz.

En önemli olumsuz öğenin de gerek öğretim üyelerinin gerekse araştırma görevlilerinin özel sektörde karşılaştırılabilir düzeydeki işlerde çalışanlara oranla düşük sayılabilecek ücretler  aldığını kabul etmek zorundayız. Bu konuyu bir ölçüde çözmek için ek ders ve döner sermayeden verilen paylar öğretim üyesini araştırma işlevinden uzaklaştırmaktadır. Bu koşullara ek olarak üniversitelerin döner sermaye gelirlerinin araştırma fonlarına aktarılarak kullanılmasına getirilen kısıtlamalar da bugün üniversiteleri çaresiz durumda bırakmıştır.

Bu koşullarda yapılabilecek olan, gleceğe dönük olarak  teknoloji üreten yenilikçi bir firma hedefini benimsemiş sanayi kuruluşları ile gerçekçi temeller üzerinde diyalog ve işbirliğini geliştirirken, üniversite içide mültidisipliner çalışma kültürünü geliştirmek, uzun erimli büyük projelere yönelmek olabilir. Bu tür projelerin gerçekleştirilmesi aşamasında lisans üstü tez çalışmaları uygun koşullarda sürece katılabilir. Sanayinin bu çerçeve dışında da en azından kendi alanı ile ilgili bölümlerde lisans üstü eğitimi ve araştırmaları burslar ve diğer doğrudan yardımlarla destekleyerek bölümün araştırma potansiyelini yükseltmesine katkı koyması beklenmelidir.

  1. Üniversite-Sanayi Bütünleşmesinde Devletin İşlevi

Gerçekte sorun üniversite-sanayi işbirliğinden öte üniversite ile sanayi arasındaki uzaklığı azaltma, bir diğer deyişle üniversite ile sanayiyi bütünleştirme sorunudur. Bu aslında gelişmiş, çoğulcu toplum yapısının gereğidir. Ne yazık ki bu uzaklık toplumumuzun diğer kurumları arasında da gözlenmektedir. Bu doğaldır ki her şeyden önce bir toplum kültürü sorunudur. Ne yazık ki toplumumuzda katılımcılık kültürü henüz yerleşmemiştir. Ancak ülkemizin gelişmiş bir ülke olmadığını da hiçbir zaman unutmamak gerekir. Toplum kültürünün yükselmesini, bunun zamanla ekonomiye yansımasını beklemek yerine toplumun potansiyelini ve gücünü temsil eden devletin devreye girmesini istemek doğaldır.

Burada sık sık ve çoğu kez yanlış çerçevelerde örnek aldığımız Amerika Birleşik Devletleri’nin bir uyulamasına bakalım: 1957’de Sovyetler Birliği Sputnik uzay aracını dünya yörüngesine yerleştirdiğinde Amerika Birleşik Devletlerinin kısa bir şoktan sonra NASA’yı kurarak ve devletin tüm desteğini vererek aya yapılacak insanlı yolculuğu hedef seçtiği ve bunu planlanan süreden önce nasıl gerçekleştirdiği bilinmektedir. Bugün çeşitli bilimsel toplantılarda uzay çalışmalarından elde edilen bilgi ve teknolojik gelişmelerin günlük insan hayatına ve ekonomiye geri dönüşünden söz edilmektedir. Tekstil teknolojisi de bu çalışmalardan büyük yarar sağlamıştır. Devletin belli bir hedefi seçerek bilimsel ve teknolojik ilerlemelere doğrudan katkıda bulunduğu başka örnekler, hatta CERN (Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi) gibi uluslar arası örnekler de verilebilir. Aynı çerçevede Çekmece Nükleer Araştırma Merkezi ve diğer TÜBİTAK araştırma merkezleri verilebilecek yerli örneklerdir. Bununla birlikte bunların hiç biri NASA örneği gibi devlet-üniversite-sanayi işbirliğini en etkin biçimde ortaya koyan bir örnek oluşturmamışlardır.

Önce devletin rolünü üniversite-sanayi işbirliği kapsamında düşünerek bazı noktalar aydınlığa çıkarmaya çalışalım:

–   Teknoloji üretimi Türkiye’nin bugünkü koşullarında yalnızca bir üniversite bölümünün, bir araştırma kurumunun yada bir fabrikanın gerçekleştirebileceği basit bir olay değildir. Teknoloji üretiminin ülke çapında yaygınlaştırılması ve hızlandırılması için devlet politikaları gerekir. Bu politikalar, ülke genelinde araştırmaya ayrılan kaynakların artırılması öncelikli olarak dağıtımının nesnel ölçülere dayalı ve rasyonel biçimde yapılmasının sağlanmasını, üretilen bir teknolojinin ticarileştirilmesi için gerekli yapılanmayı ve kurumlaşmayı sağlayıcı  düzenlemeleri içermelidir.

–  Teknoloji üretiminin en önemli araçlarından biri devletin yada bağlı kurumlarının ulusal hedeflere yönelik büyük araştırma projelerini yürürlüğe koyarak üniversitelerin ve sanayinin bu projelerde sorumluluk ve pay sahibi olmalarını sağlamasıdır. Bu konuya “Devletin teknoloji üretimini hızlandıracak özendirici düzenlemeler yapması yeterli olmayabilir. Devletin doğrudan katkısını sağlayacak araştırma kurumları kurulabilir, özel büyük projeler geliştirilebilir, yatırım konuları araştırılabilir (Başer, TMMOB, 1989 )” sözleriyle değindiğim TMOOB 1989 Sanay Kongresi üzerinden 15 yıl geçtiği halde ne yazık ki böyle bir proje üretilmedi.

–  Devletin toplumu teknoloji üreten bir ekonomin oluşturulması yönünde özendirmesi hatta çok geçmeden seferber etmesi gerekmektedir. Bu bağlamda yine aynı kongredeki bildirimde belirttiğim “Bugün Türk toplumunun bilime ne kadar inandığı sorulması gereken bir sorudur. Bilimsel etkinlik ile sanayi etkinliği arasında genelde görülen kopukluğun nedenini ise bugün çok sözü edilen üniversite-sanayi işbirliğinin olmayışına bağlamak çok yanlıştır. İleri toplumlarda üniversite-sanayi işbirliği bir politika değil, sanayileşme sürecinin ürünlerinden biridir. Burada sanayi yokken de üniversitelerin var olduğunu anımsamakta yarar vardır” sözlerimi yinelemekte yarar görüyorum. İlk üniversitenin Doğu Roma İmparatorluğu başkenti İstanbul’da 425 yılında kurulduğu belirtilmektedir (Anon., 1984).

Bu ilkelerden hareketle devletçe yapılacak olan düzenlemeleri bir çok platformda da dile getirildiği gibi kısaca şu başlıklar altında toplamak yeterlidir:

  1. Sanayi sektörünün bilim ve araştırmaya maddi katkısını sağlayacak TİDEB gibi özendirici araçlar dışında bütçe içinde fonların oluşturulması
  2. Üniversitelere araştırmalarda esnek biçimde kullanabilecekleri bütçe olanakları sağlanması.
  3. Ulusal hedeflere dayalı ve ulusal bilim ve teknoloji politikaları ile uyumlu büyük devlet araştırma projelerinin üretilmesi
  4. Üniversite elemanlarının gelirlerinin uygun bir yaşam düzeyi sağlayacak duruma getirilmesiBugün üniversite-sanayi işbirliğini gerçekleştirmek için TÜBİTAK yönetiminde uygulanan TTGV ve TİDEB proje araçlarına, üniversitelerce Yüksek Öğretim Yasası çerçevesinde geliştirilen teknoparklar ve ÜSAMP modellerine rağmen üniversite-sanayi işbirliğinin istenen düzeyde olmamasının önemli nedenleri bulunmaktadır. Bu nedenlerin başında sanayinin üniversiteden eğitim, laboratuar ve mühendislik hizmetleri dışında uzun dönemli yarar ve gelişmeleri hedefleyen gerçek araştırma istemlerinin alt düzeyde oluşu gelmektedir.Bu çerçevede üniversite mültidisipliner yaklaşımları gerektiren kapsamlı projeler üzerinde çalışarak sanayiye yaratıcı ve yenilikçi potansiyelini göstermeli, gerçekçi temellerde sanayinin desteğini sağlayarak araştırma laboratuarları ve destekleyici atölyelerini kurmalıdır. Anon. Türk Ansiklopedisi Cilt 33, Milli Eğitim Basımevi, 1984, Ankara


Bugün üniversite-sanayi işbirliğini gerçekleştirmek için TÜBİTAK yönetiminde uygulanan TTGV ve TİDEB proje araçlarına, üniversitelerce Yüksek Öğretim Yasası çerçevesinde geliştirilen teknoparklar ve ÜSAMP modellerine rağmen üniversite-sanayi işbirliğinin istenen düzeyde olmamasının önemli nedenleri bulunmaktadır. Bu nedenlerin başında sanayinin üniversiteden eğitim, laboratuar ve mühendislik hizmetleri dışında uzun dönemli yarar ve gelişmeleri hedefleyen gerçek araştırma istemlerinin alt düzeyde oluşu gelmektedir.

Üniversite-sanayi işbirliği ancak sanayinin üniversiteden somut istemleri olduğu zaman verimli ve dinamik bir işlerliğe kavuşabilir. Bunun için üniversitelerin sanayiye yarar sağlayabileceklerini kanıtlayan örnekler ve ürünler sunmaları gerekir.

Bu çerçevede üniversite mültidisipliner yaklaşımları gerektiren kapsamlı projeler üzerinde çalışarak sanayiye yaratıcı ve yenilikçi potansiyelini göstermeli, gerçekçi temellerde sanayinin desteğini sağlayarak araştırma laboratuarları ve destekleyici atölyelerini kurmalıdır.

Üniversite-sanayi işbirliğini ve bütünleşmesini sağlamada devlet öncü rolü üstlenerek öncelikle araştırmaya aktarılan ulusal gelir payını artırmalı, süreci hızlandırmak için ulusal hedeflere yönelik büyük araştırma projeleri geliştirmelidir.



Anon. Türk Ansiklopedisi Cilt 33, Milli Eğitim Basımevi, 1984, Ankara

1989 Sanayi kongresi Bildirileri (I) s 13-18, TMMOB makine Mühendisleri Odası, yayın No:134/I, , Ankara

Tekstil Teknolojileri ve Tekstil Makinaları Kongresi, 11/12 Kasım 2005, Gaziantep, Bildiriler Kitabı, mmo yayın no: E/2005/392



Prof. Dr. Güngör Başer

Ege Üniversitesi Mühendislik Fakültesi


Türkiye’nin “Üniversite Sorunu”nu incelerken öncelikle şu soruları sormak gerekiyor: Türkiye’de üniversite sorununun temel göstergeleri nelerdir? Bu sorun hangi etkenlerden kaynaklanıyor? Ancak bu irdeleme yapıldıktan sonra ne gibi çözümler önerilebileceği konusu üzerinde durulabilir.

Türkiye’nin üniversite sorunlarını oluşturan ve çeşitli çevrelerce dile getirilen ana sorunları sıralayarak şöyle bir liste oluşturulabilir:

1. Üniversite kapılarında binlerce öğrenci yığılmaktadır. Kontenjanlar hiçbir zaman yeterli olmamaktadır.

2.Yeni kurulan üniversiteler, öğretim üyesi bulamamakta, birçok program geçici öğretim görevlileri ile yürütülmeye çalışılmaktadır.

3.Üniversite mezunu birçok genç iş bulamamakta ya da eğitim gördüğü alan dışındaki işlerde çalışmaktadır.

4.Devlet, üniversitelere bütçe imkanlarıyla, bakım, yenileme, genişleme ve araştırma için yeterli kaynak aktaramamaktadır.

5.Üniversite öğretim üyelerinin maaşları yeterli olmadığı gibi eğitim araçlarına, kendilerini geliştirmek için yurt dışı inceleme, bilimsel toplantılara katılma gibi akademik faaliyetlerde bulunma imkanlarına sahip olamamaktadır.

6.Üniversitelerde eğitim kalitesinin düşük oluşundan sıkça söz edilmektedir.

7.Öğrenciler yeterli yurt, barınma yeri bulamamaktadır.

8.Düşük gelirli ailelerin üniversitede okuyan çocukları için yeterli burs, öğrenim kredisi olanakları sağlanmamıştır. Resmi burslar ya da harç kredileri yeterli olmaktan çok uzaktadır.

9.Akademik yükseltmelerde uluslarası standartlar bir yana hiçbir standart yerleştirilememiştir.

10.Üniversiteler parasal ve yönetsel sorunlarını aşıp üretken, bilgi üreten bir etkinliğe ulaşamamaktadırlar.

11.Üniversite ile iş çevreleri arasında etkileşim, üniversite-sanayi işbirliği sağlanamamaktadır.

12.Büyük şehirlerde üniversitelere ulaşım sorunu büyük boyutlarda olup zaman kaybına yol açar durumdadır.

13.Öğrencilerin sosyal ve kültürel faaliyetleri belirli bir fiziksel ve örgütsel alt yapıya oturtulamamıştır.

14.Güvenlik sorunları vardır. Üniversiteler gece de çalışan kurumlar olamamıştır.

15.Üniversiteye giriş sınavlarının ne derecede bilgiyi ve yeteneği ölçtüğü, öğrenciyi ne ölçüde uygun bir programa yerleştirdiği tartışma konusudur.

16.Öğrenci, öğretim üyesi, yönetim, öğrenci aileleri ve toplum arasında karşılıklı güvensizlik ortamı vardır. Öğrencinin üniversiteye donanımlı olarak gelmediği, diğer yandan öğretimin çağdaş düzeyde olmadığı inancı hakimdir.

Dikkatli bir gözlem, daha başkalarını da ekleyebileceğimiz bu sorunların değişik bazı temel sorun ya da etkenlerden kaynaklandığını gösterecektir. Bu temel etkenlere inmeden, sorunları teker teker ele alıp incelemek ve çözümler aramak ya da önermek, olumlu sonuçlara varılmasını güçleştirecek ölçüde yanlış bir yaklaşımdır.

Bu temel etkenler, siyasal, toplumsal, yapısal ve kültürel etkenler olarak dört grupta toplanabilirler. Yukarıda listelenen sorunların bazıları bu dört etkenden birlikte etkilenen çok karmaşık sorunlardır. Bu açıdan sorunlara çözüm bulmak için öncelikle sorunların kaynaklarına inerek onların hangi temel etken ya da etkenlere bağlı olarak ortaya çıktıklarını belirlemek, daha sonra bu etkenleri ortadan kaldırıcı veya bu etkenlerin etkisini dengeliyici ya da olumlu yönde geliştirici önlemler, yöntemler, programlar ortaya koymak gerekecektir. Şimdi bu etkenleri ve yarattığı üniversite sorunlarını birlikte ele alarak inceleyelim.


Üniversitelere devletin yeterli kaynaklar aktaramaması, üniversite öğretim üyelerinin belirli bir refah düzeyini sağlayacak ücret alamamaları ve akademik etkinliklere gerektiği gibi katılamamaları, öğrencilere yeterli yurt ve burs imkanlarının sağlanamaması, üniversite mezunlarının uygun ve yeterli sayıda iş olanakları bulamamaları Türkiye’nin genel siyasal sorunlarından kaynaklanmaktadır Bu sorunlara yol açan siyasal etkenler kamu finansmanı yetersizliği, sanayileşmeyi tamamlayamama ve gelir dağılımındaki adaletsizlikten kaynaklanan işsizlik olgularıdır. Eğitime birincil önceliğin verildiği 21. yüzyıla girerken ilerleyen toplumların bilgiyi ele geçirmiş olan ve bilgi üreten toplumlar olacağı söylem olarak hemen hergün çeşitli kurumlar, kişiler ve çevrelerce die getirilmektedir.

Ancak söylemler, slogandan öteye gitmeyen iyi niyetli konuşmalar yeterli değildir. Türkiye’nin eğitime, ama yalnız eğitime değil, sağlık ve diğer kamu hizmetlerini içeren insan harcamalarına bütçede ayırdığı pay artmamaktadır. Üniversiteler söz konusu olduğunda ise bunun göreli olarak düştüğü bilinmektedir. Ne var ki kamu finansmanı kronik biçimde açık vermekte, diğer yandan bütçenin reel büyüme hızının Türkiye’nin gereksinimlerine koşut hızda artmadığı da bilinmektedir.

Bu bir siyasal sorundur. Üniversite sorunu olmanın ötesinde genel bir eğitim hatta insan kaynaklarından yararlanma sorunu olarak algılanmalıdır.


Üniversiteye olan yüksek talep ile buna karşın yeterli kontenjan yaratılamaması, üniversiteler ile iş çevreleri arasında iletişimin ve etkileşimin zayıf oluşu, büyük şehirlerdeki üniversitelere ulaşım güçlüğü, üniversitelerde güvenlik sorunu, öğrencilerin sosyal ve kültürel etkinliklerinin çağdaş ve doyurucu bir temele oturtulamamış olması, üniversite öğrencileri ile çevre halkı arasında bütünleşmenin sağlanamaması toplumsal etkenlerden kaynaklanan önemli  sorunlardır.

Herşeyden önce üniversiteler yüksek bir talep baskısı altındadırlar. Bunun en önemli nedeni toplumun üniversite eğitimini iş bulma ve toplumda statü kazanmanın tek yolu olarak görmesidir. Üniversite statü sembolü olarak önemini yitirmeye başlamışsa da iş bulma aracı olarak önemi devam etmektedir. Zenginliğin tabana yayılmadığı bir toplumda iş kurarak iş sahibi olma olanakları da kısıtlıdır. Sanayi toplumuna dönüşün henüz gerçekleşememiş olması, iş alanlarının hızla artan nüfusa oranla yeterli ölçüde gelişmesine olanak sağlamamaktadır. İşte böyle bir ortamda güvenceli bir işe sahip olmanın yolu üniversiteden geçmektedir.

Öğretim üyeleri ile öğrencileri eşit biçimde etkileyen ve üniversite eğitimini verimsiz ve kalitesiz hale getiren ulaşım, güvenlik, barınma sorunları ise toplumdaki gelişmenin yetersizliğinden kaynaklanan sorunlardır. Üniversitelerin çevre ile ilişkilerinin gelişmemiş olması, öğrencilerin sosyal ve kültürel gelişmelerinin sağlanamaması zaman içinde üniversitede eğitim düzeyinin yükselmesini engelleyen sorunlar  haline gelmiştir.


Üniversitelerde eğitim kalitesinin düşük oluşu, öğretim üyesi açığı, akademik yükseltmelerde aranması gereken kriterlerin sağlanamaması ve bazen gözardı edilmesi, araştırma etkinliğinin yetersizliği gibi etkenlerden kaynaklanan temel bir sorundur. Bunun yanısıra üniversite giriş sınavları da başlı başına önemli bir sorunu oluşturmaktadır. Bu sınavların öğrencinin bilgisini ve tercih ettiği programlara uygunluğunu ölçüp ölçmediği sürekli tartışma konusu olmuştur. Tüm bu sorunlar üniversitelerin ve genelde eğitimin Türkiye’deki yapılanışından kaynaklanan ve birbirlerini olumsuz etkileyen sorunlardır. Üniversite öğretimine aşırı talebin bir etkeni de bu yapılanmadır.

1982’de uygulanmaya başlanan 2547 sayılı Yüksek Öğretim Yasası ile getirilen ve bugün artık yanlışlığı yaygın biçimde anlaşılmış olan önemli bir yanlış yapılanma meslek yüksek eğitiminin üniversite ile entegrasyonudur. Bu farklı iki eğitim biçiminin aynı kurallara ve standartlara bağlanmış olması uygulamada farklı yaklaşımlara ve çifte standartlara yol açarak eğitimin yozlaşmasına, öğretim üyesi gereksiniminin gereksiz yere artmasına yol açmıştır.

Eğitim sistemimiz  genelinde çok önceden ortaya çıkan ve klasik lise, kolej ve meslek lisesi ayrımına dayalı bölünme ile birlikte üniversite giriş sınavları, orta öğretimi ve hatta ilk öğretimi yönlendiren temel etken haline gelmiştir. Bu yapısal oluşumun türettiği dersaneler ve bunların toplumu rahatsız eden yaygınlıkları ve etkinlikleri orta öğretimin kalitesi ile ilişkilendirilerek sorunlar başka alanlarda aranmış, eğitimin yanlış yapılanması ve bunda üniversitenin sorumluluğu gözden kaçmıştır.

İlk ve orta öğretim sorununu ele almadan, meslek eğitimini doğru perspektife oturtmadan üniversite sorunundan söz edilmesi bile yanlıştır. Üniversite eğitimi, orta öğretime dayalıdır. Orta öğretimin sorunları ise genelde yapısaldır.


Öğrenci, öğretim üyesi, aileler ve işverenler arasındaki güvensizlik, öğrencinin yetersizliği ya da eğitimin yetersizliği biçiminde ileri sürülen savlar psikolojik sorunlar olarak eğitimin etkinliğini, öğrencinin mutluluğunu ve ilerideki başarısını etkileyen sorunlar olup genelde kültürel etkenlerden kaynaklanmaktadır.

Bu sorunların temelinde eğitimin toplumumuzca algılanmasındaki bazı eksiklikler ve yanlışlar, eğitimin genel ve özel amaçlarının birbirine karıştırılması, üniversite eğitimi ile meslek eğitimi arasındaki ayrımın tam yapılamaması yatmaktadır. Toplum kültürü yükseldikçe, eğitim kurumları ile iş çevreleri ve halk tabanı arasındaki iletişim ve etkileşim geliştikçe bu sorunların olumsuz ve engelleyici etkileri azalacaktır.


Üniversite sorunlarının siyasal, sosyal, yapısal ve kültürel etkenlerden kaynaklandığı görüldüğüne göre, çözümlerin de bu etkenler çerçevesinde oluşturulması gerekir. Bu etkenlerin ancak yapısal olanları üzerinde üniversiteler kendi başlarında ya da üniversite tabanında yaratılacak bir oluşumla, gerekli bazı yasal değişiklikleri zorlayarak çözümler üretebilirler. Bu zaten yapılmaya çalışılmaktadır. Gerek üniversite, üniversiteler arası kurul, Yüksek Öğretim Kurulu ve hükümet zinciri içindeki girişimler, gerekse üniversite öğretim elemanları derneklerinin çalışmaları ile oluşturulan üniversite kamu oyu bu yöndeki çalışmalardır. Ancak siyasal, toplumsal ve kültürel etkenleri değiştirecek büyük oluşumlar sağlanmadan temel çözümlerin üretilmesi söz konusu olamaz.

Diğer yandan, üniversite sorununun Türkiye’nin genel eğitim sorunundan soyutlanamayacağı, dolayısıyla çözümlerin ancak uzun erimli bir süreç sonunda ortaya çıkacağı da görülmektedir. Bu sorunların çözümü yönünde çeşitli çevrelerin bazı siyasal, toplumsal ve kültürel politikalar önermelerinin de fazla bir yararı olmamaktadır; çünkü bu gibi genel politika sorunları ile ilgili çözümler ancak siyasal partilerin temel politikaları paralelinde oluşturulabilir. Ulusal politikaların oluşturulabilmesi içinse, uygun politik ortamların, temel konularda ortak değer ve görüşlere dayalı sağlam bir temelin var olması gerekmektedir.

Ancak, gerek üniversite kurumu olarak, gerekse üniversite kurumunun temel ögesi olan öğretim üyeleri ya da elemanları olarak yapılabilecek somut işler de vardır: Şimdi bunların neler olabileceğini araştıralım:

1.Üniversitelerin kaynak yetersizliği ve kontenjan baskısı gibi sorunları siyasal etkenlerden kaynaklandığına göre, eğer üniversite sorunlarını çözmek istiyorsak siyasal alanda etkin olmaya çalışmalıyız. Bundan, üniversitelerin kendi sorunlarının çözümüne en uygun politikaları savunan bir siyasal partiye ya da partilere destek vermesi gerektiği anlamı çıkmamalıdır. Üniversite siyasal sorunların çözümüne katkıda bulunacak bilimsel çalışmalar, tartışmalar, etkinlikler yapmalıdır. siyasal partilerle diyaloğa girerek onların üniversite politikalarını etkilemeye çalışmalıdır. Bunun ilk adımı ilgili parti politikalarının bilimsel eleştirisidir. İkinci adım üniversite sorunlarının üniversitenin kendisi tarafından araştırılarak somut verilere ve bulgulara dayandırılması, böylece siyasetçilere uygun malzeme ve altyapı hazırlamak olabilir. Üniversiteye bu tür bir sorumluluk düşmektedir.

2.Üniversite sorunlarına çözüm olarak özel üniversiteler açılması yanında, çeşitli çevrelerce devlet üniversitelerini de kapsayan paralı eğitime geçilmesi öneril-mektedir. Özel üniversitelerin kuruluş koşulları büyük ölçüde yasal olarak düzenlenmiştir. İşleyişe ilişkin yeni düzenlemeler de- bir bölümü endişeyle- beklenmektedir. Paralı eğitim ise, her düzeyde çeşitli siyasal ve sosyal sorunları ve sonuçları olan ciddi bir konudur. Bu konu bütün boyutlarıyla irdelenmeli ve gerek siyasal partiler, gerekse kamu oyu bilgilendirilmelidir. Burada en büyük görev şüphesiz üniversite ve öğretim üyelerine düşecektir.

3.Yüksek öğretim çağına girmiş büyük bir nüfusun yarattığı talep baskısı üniversiteleri gelişmeye ve genişlemeye itmektedir. Bunun temel nedeni işsizlik ve sosyal statü elde etme kaygısı gibi diğer toplumsal etkenler olduğuna göre, üniversitelerin sosyal sorunlarla ilgilenmesi , toplumla diyalog içinde olması, güvenlik, ulaşım gibi sorunlarının çözümü için yerel yönetimlerle ilişkilerini geliştirerek birlikte çalışması, barınma sorununun çözümü için toplumun organize olmasında öncülük ve önderlik yapması gerekir.

4.Öğrencilerin örgütlenerek üniversite yönetimleri ile diyaloğa girmeleri, sosyal ve kültürel etkinliklerini kendi başlarına organize ederek yapmaları için uygun ortamlar yaratılmalıdır. Bu hem üniversitelerimizde gözlemlenen çarpıcı bir eksiklik, hem de öğrencilerin toplum ve iş hayatına hazırlanmaları açısından önemli bir eksikliktir; çünkü bu alanda gelişmenin sağlanabileceği en uygun çağ üniversite yıllarıdır.

5.Yapısal eksikliklerden kaynaklanan sorunların çözümü yine yapısal düzenlemelerle olacaktır. Bu çözümler öncelikle üniversitenin bir meslek okulu olmayıp, bilime dayalı, bilimi ve mesleklerin bilime dayalı uygulamalarını öğreten bir eğitim kurumu olduğunu kabul etmekle olasıdır. O halde üniversitede bilgi üretimini ( ya da yeni bilgi oluşumunu), bunun için araştırmayı ön plana alan bir ortamın ve yapının oluşturulması en birincil konudur.

Bu kabul edildiğinde meslek yüksek okulu eğitimi ile fakültelerde verilen lisans eğitimi arasındaki ayrımı belirginleştirmek, meslek yüksek okulları için üniversiteden ayrı bir sistem geliştirmek gerekeceği açıktır. Meslek yüksek okullarının programları nasıl farklı ise öğretim elemanlarının ünvanları, akademik yükselme ilkeleri ve özlük hakları da farklı olmalıdır.

6.Üniversiteye giriş sınavı iki aşamalı ve büyük stres yaratan sınavlar olmak yerine farklı alanları kapsayan uygun sayıda sınavdan oluşmalı, sınav sonuçlarına ve öğrencinin yetenek ve eğilimlerine göre yerleştirmeye olanak sağlayan sınav sonrası tercihli bir başvuru sistemine gidilmelidir. Herşeyden önce üniversite bir yandan öğrencilerin geleceklerini, diğer yandan tüm eğitim sistemini etkileyen bu sınavın sorumluluğunu üstlenmeli ve bu sınavı daha çağdaş ve amacı sağlayıcı hale getirmelidir.

7.Bugün gerek öğrenci sayısı, gerekse öğretim elemanı sayısı ve fiziksel altyapısı ile çok büyüyen ve büyümesi de gerekli olan fakültelerin tüzel kişiliğe sahip idari birimlere dönüştürülerek üniversitelerin merkeziyetçi yapıdan kurtarılması da bir zorunluluk olarak görülmektedir. Diğer yandan, eğer Yüksek Öğretim Kurulu korunacaksa, bu kurumun üniversiteler arası eşgüdümü, üniversitelerin öğrenci kontenjanları, öğretim kadroları, akademik ve sosyal etkinlikleri konularındaki özerkliğini zedelemeden sağlarken, yeni üniversitelerin kurulmasında hükümeti  yönlendirici bir  etkinlikte olması gerekir.

8.Yüksek öğretimle ilgili kültürel ve psikolojik sorunların çözümünde önce öğrenci, öğretim üyesi, aileler ve iş çevreleri arasında güvenin ve diyaloğun sağlanması gerekir. Topluma üniversite eğitiminin niteliği ve önemi anlatılmalı, üniversitede uygulanan programlara güven sağlanması için üniversitenin potansiyeli yükseltilmeli, eğitim kalitesinin yüksek tutulmasına özen gösterilmelidir. Bunun için de eğitime ve araştırmaya öncelik verilmesi ilk adım olacaktır.

9.Sözü çok edilen ve bir türlü tatminkar biçimde geliştirilemeyen üniversite-sanayi işbirliği , üniversitenin sanayiye atılımcı katkılar yapabilecek bir potansiyele erişmesi, buna karşın sanayinin teknoloji üreten bir yapı ve düzeye ulaşması ile olasıdır. Ancak bunların gerçekleşmesini beklemek anlamsızdır. Bunun yerine karşılıklı işbirliği ve etkileşimi artırmak, bunu dürüst ve karşılıklı yarara dayalı bir ilişki temeline oturtmak gerekir. Döner sermayeler çerçevesinde yürütülen çalışmalarda olsun, sanayiye sunulan projelerde olsun  asıl amaçlardan sapılmakta, bu olanaklar üniversitenin yetersiz olan finansman ihtiyacını bir ölçüde karşılamanın yolları olarak görülmektedir. Bu ise eğitimin kalitesini düşüren, üniversitenin saygınlığını zedeleyen sonuçlar yaratmıştır.


Üniversitenin sorunlarla dolu bir kurum haline dönüşmesi sanayileşmesini tamamlayamamış, geri kalmışlıktan kurtulmak için atılımlar yapması gereken ülkemizin geleceği açısından da olumsuzluklar taşımaktadır. Ulusal bağımsızlık ve bilime dayalı akılcılık temelleri üzerinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin laik, demokratik, sosyal hukuk devleti yapısının korunmasında üniversite kurumu temel güvencelerden biridir. Bu güvence hukuksal açıdan bakıldığında anayasadan kaynaklanır görünmekteyse de, asıl kaynağını üniversiteyi oluşturan bilim adamlarının düşünce ve ruh yapılarında bulacaktır. Bilim adamları bilim için, bilimi geliştirmek ve onu genç kuşaklara aktarmak için üniversitededirler.

Ne var ki bilimin gelişeceği, üniversitenin yaşayacağı ortamın sağlanması ve korunması devletin çağdaş yapısının korunması ve geliştirilmesi için göste9rilecek gayretlere bağlıdır. Bu bakımdan üniversitenin göstereceği çabalar, hem ülkenin geleceğini, hem üniversitenin kendi geleceğini ilgilendiren kaçınılmaz görevlerdir. İşte bunun içindir ki üniversitenin siyasal, toplumsal ve kültürel alanlarda üstleneceği görevler hem yapısal sorunlarını çözmek, hem de geleceği güvenceye almak için önemlidir. Üniversite özerkliği de ancak bu çerçevede algılanıp gerekli yasal güvencelere bağlanabildiği ölçüde anlam taşıyacaktır.


Türkiye’nin üniversite sorunu Türkiye’nin genel eğitim sorunundan, hatta Türk toplumunun çağdaşlaşması sorunundan soyutlanarak çözülecek basit bir sorun değildir. Bu nedenle bu sorunu oluşturan siyasal, toplumsal ve kültürel koşulları iyileşitirmeyi de kapsayan bir perspektif içinde yapısal sorunların çözümünü sağlayacak bir etkinliğe girilmelidir. Diğer yandan, üniversitenin geleceği bilime dayalı çağdaş hukuk devletinin geleceği ile de iç içedir. Bu geleceğin korunması için her kurumdan öncelikli olarak üniversiteye görev düşmektedir. Bu görev üniversite ve öğretim elemanlarının siyasal, toplumsal ve kültürel gelişmeyi etkilemesiyle yerine getirilecektir.


Türkiye’nin üniversite sorununu irdelerken bu sorunun temel göstergelerini ve etkenlerini öncelikle belirlemek gerekir. Üniversite öğretimine gösterilen aşırı talep, üniversite bütçelerinin yetersizliği, öğretim elemanı açıkları, eğitim kalitesinin düşmesi, öğrencilerin barınma sorunları bazı önemli göstergelerdir. Dikkatli bir inceleme bu sorunların siyasal, toplumsal, yapısal ve kültürel etkenlerden kaynaklandığını gösterecektir. Bu sorunların çözümü için bu etkenleri çözüm sağlayacak yönde değiştirmek gerekir. Bu bildiride üniversitenin bu doğrultuda neler yapabileceği ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Öncelikle üniversitenin siyaseti etkileyebilecek bilimsel çalışmalar ve etkinlikler yapması, toplumla diyaloğa girerek toplumu üniversite sorunları hakkında bilinçlendirip bunların çözümü için yapılacak toplumsal organizasyonlara öncülük etmesi gerekir. Çözümler ancak üniversite eğitiminin temel niteliği göz önünde bulundurularak üniversitenin örgütlenme, yönetim, akademik etkinliklerin yürütülmesi, öğrenci alma, öğrencilerin örgütlenmesi, yeni üniversitelerin kurulması gibi sorunlarına akılcı ve bilimsel yaklaşım ve uygulamalarla gerçekleşebilir. Bu yapılırken Türkiye’nin üniversite sorununun Türkiye’nin genel eğitim ve çağdaşlaşma sorunlarından ayrı düşünülemeyeceği de bilinmelidir.

Türkiye’de üniversite sorununun çözümü için gösterilecek gayretler ülkenin geleceğini büyük ölçüde etkileyecektir. Ülkenin ve üniversitenin geleceği, bilime dayalı çağdaş hukuk devletinin geleceği ile iç içedir. Bu geleceğin korunmasında ise en büyük görev üniversiteye düşmektedir.




2023 Yılında Dünyanın En Büyük 20 Ekonomisi

Prof. Dr. Güngör Başer


Türkiye açısından 2023 yılının önemi açıktır. 2023 yılında 100. yaşına girecek olan Türkiye Cumhuriyeti devletinin bu yıla yönelik büyük hedeflerinin olması doğal ve yararlıdır. Ancak bu hedeflerin bilimsel öngörü ve planlamaya dayalı olarak ortaya konulmasının  önemi yadsınamaz. Bu kısa makalede, Dünya Bankası’nın -genellikle ancak Haziran-Temmuz aylarında yayınladığı- bir önceki yılın Atlas Metodu ile saptanmış ulusal brüt ülke gelirleri (GNI)  istatistiklerinin son sekiz yıllık verilerinden yola çıkarak, 2023 yılında bu ülke gelirlerinin ve büyüklük sıralamasının neler olabileceği incelenmiştir. Bunun için 2012 yılında ilk 24 sırada bulunan ülkelerin son sekiz yıllık gelirlerindeki Tablo 1 ve 2’de gösterilen gelişmeler temel alınarak 2012 yılında ilk 20 sırada bulunan ülkelerin 2023 yılındaki durumlarının bir projeksiyonu yapılmaya çalışılmıştır.

Dünyanın en büyük 24 ekonomisinin son sekiz yıllık brüt ulusal gelir gelişimi incelendiğinde şu önemli noktalar dikkati çekmektedir:

  1. Japonya dışında A.B.D., Almanya, Fransa, İngiltere, Rusya, İtalya, Kanada, İspanya, Avustralya, Hollanda, İsviçre, İsveç, Belçika ve Norveç gibi gelişmiş ülkeler 2005-2008 yılları arasında brüt ulusal gelirlerinde yıllık % 3.3 (A.B.D.-2007) -30.2 (Rusya-2007) arasında artış sağlamışlardır. Her ne kadar Tablo 2’de gösterilen bu artış oranları A.B.D. dolarındaki değer değişimlerini ve ulusal gelir hesaplamalarındaki bazı değişiklikleri dikkate almasa da, 1970’li ve 1980’li yıllarda gelişmiş ülkeler için normal sayılan % 2 – % 3 artış oranlarına göre çok yüksek olmuştur. O dönemde gelişmekte olan ülkeler için % 6’lık kalkınma hızları önemli sayılmaktaydı.
  2. 2008 yılı ve sonrası gelişmiş ülkelerin çoğunda ulusal gelir artış hızları düşerek bazılarında gerilemeler ortaya çıkmış, ancak 2010’dan sonra iyileşmeler görülmüş, özellikle Japonya ve İsviçre ekonomileri yeniden hızlı büyüme eğilimini yakalamışlardır.
  3. 2006-2012 yılları arası son yedi yıllık dönemde gelişmekte olan ülkelerde, 2009-2010 yıllarında görülen dünya ekonomik krizinin etkisi altındaki düşüşler dışında, oldukça yüksek – % 4.7 (Meksika-2011) – % 50.5 (Türkiye-2007) arasında- büyümeler gerçekleşmiştir. Ne var ki, 2012 gelişmiş ülkelerdeki bu büyüme eğiliminin Brezilya, Hindistan ve Türkiye’de zayıfladığı gözlemlenmektedir.
  4. Yıllık brüt ulusal gelir artış oranları son beş yılın ve son yedi yılın ortalamaları olarak hesaplandığında önemli farklılıklar görülmektedir. Örneğin, İngiltere için son beş yıllık ortalama artış % -1.3 iken, son yedi yıllık ortalama % 1.2’dir. Türkiye için ise, son beş yıllık ortalama % 6.3 iken, son yedi yıllık ortalama % 13.9 olmaktadır. Ancak Türkiye için son yedi yıllık ortalama büyüme rakamını bu ölçüde yükselten etken 2007 yılındaki % 50.5 büyüme olup, bu rakamın ulusal gelir hesaplamalarında uygulanan yeni hesaplama yönteminden kaynaklandığı bilinmektedir.

Uzun dönemli yıllık ortalama ulusal gelir artış oranında beş yıllık ve yedi yıllık ortalamalar arasında ortaya çıkan – özellikle Türkiye açısından- önemli fark sebebiyle 2023 yılı için hesaplanacak 11 yıllık projeksiyonun iki seçenekli olarak yapılması uygun görülmüştür. Tablo 1’in incelenmesinden, 2012 yılı sıralamasına göre son dört sırada olan ülkelerin ulusal gelirlerindeki gelişmelerin ilk 20 ülkeler arasındaki sıralamayı pek fazla etkilemeyeceği düşünüldüğünden, 2023 yılı projeksiyoları yalnızca 2012 sıralamasında ilk 20 arasında olan ülkeler için hesaplanmıştır.

Tablo 3’te görüleceği gibi, beş ya da yedi yıllık ortalama yıllık artış oranlarına göre hesaplanan 2023 yılı brüt ulusal gelirlerine göre ortaya çıkacak olan yeni büyüklük sıralamasının, 2012 sıralamasına kıyasla, gelişmiş ülkeler aleyhine önemli ölçüde değişeceği, Türkiye’nin 2023 yılında % 6.3 artış hızına göre 18’inci sırada kalacağı, % 13.9 artış hızına göre ise, 12’nci sıraya yükseleceği ortaya çıkmaktadır.

Burada dünya ekonomisinin oldukça önemli dalgalanmalar gösterdiği, gelecek on bir yılda ortaya çıkacak değişimlerin son beş ya da yedi yıl içindeki gelişmelerden çok farklı olabileceği açıktır. 2012 ve 2013 yılındaki gelişmelerin gelişmekte olan ülkelerin ekonomik büyümelerinde- Çin dahil- yavaşlamalar olacağına işaret ettiği birçok çevrelerce ileri sürülmektedir. Gelecek tam olarak öngörülemez. Burada yapılan hesaplamalar ise, derin ekonomik analizlere ve gelecek öngörülerine dayanmayan basit aritmetik işlemleridir. Ancak, yine de gelecekteki gelişmelere ilişkin bazı ipuçları verebilirler. Burada ülkemiz açısından şu noktalara dikkat edilmesinin yararlı olacağı kanısındayım:

* Cumhuriyetimizin 100. yıldönümü olan 2023 yılında dünyanın en büyük 10 ekonomisi arasına girmek için yıllık en az % 10 ulusal gelir artışı sağlamak zorundayız.

* % 10’un üstünde bir büyümeyi sağlamak için ise, ulusal endüstrimizin vc ekonomimizin  teknoloji üreten bir yapıya hızla dönüşmesi gerekmektedir.

* Diğer yandan, unutulmamalı ki, teknoloji üretiminin altyapısı sermaye yatırımı ve bilim üretimidir. Pakistanlı Nobel ödüllü fizikçi Prof. Dr. Abdüsselam’ın belirttiği gibi “bugünün bilimi yarının teknolojisidir”.

* % 10’un üstünde bir büyümeyi sağlamak için ise, ulusal endüstrimizin vc ekonomimizin teknoloji üreten bir yapıya hızla dönüşmesi gerekmektedir.

Tablo 1: Dünya’nın en büyük 24 ekonomisinin 2005-2012 yılları arası yıllık brüt ulusal gelirleri

GNI tablosu


Tablo 2: Dünya’nın en büyük 20 ekonomisinin 2006-2012 yılları arası yıllık brüt ulusal gelir artış oranlaıGNI tablosu2

Tablo 3. Dünyanın en büyük 20 ekonomisinin 2023 yılı olası yıllık brüt ulusal gelirleri (A.B.D. doları) ve yıllık artış oranlarına göre hesaplanan 2023 yılı yeni büyüklük sıralamasıGNI Tablosu3

Not:Cumhuriyet Bilim ve Teknoloji Dergisi’nde yayınlandı, 2014.


Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Atatürk ve Eğitim Paneli ATATÜRK’ÜN EĞİTİME BÜTÜNSEL BAKIŞI

Prof. Dr. Güngör BAŞER


  • Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktığı günden başlayarak 10 yıl gibi kısa bir sürede gerçekleşen Türk devrimini bakınız 20. yüzyılın önemli tarihçisi Arnold Toynbee nasıl değerlendiriyor:
  • “ Mustafa Kemal 1920 ile 1930 arasında bu kadar kısa bir zaman aralığı içinde bir ülkede, böylesine bilinçli ve sistemli bir biçimde hiçbir zaman uygulanmamış olan belki de en devrimci bir programı uygulamaya koymuştur. Bir an için bizim Batılı dünyamızda, yeniden doğuşun, reformun, XVII. yüzyıl sonunda bilimsel ve zihinsel devrimin, Fransız devriminin ve sanayi devriminin bir tek insanın yaşamı içine sığdırıldığını ve yasa ile zorunlu kılındığını düşünün. Türkiye’de kadının özgürlüğüne kavuşması, din ile devletin birbirinden ayrılması, Arap alfabesinin yerine Latin alfabesinin konulması, 1922 ile 1928 arasında kararlaştırılmıştır.” (1)
  • Bu sözler Atatürk’ün Türkiye’de gerçekleştirdiği değişim ve atılımın ne denli tarihsel bir büyük dönüşüm olduğunu ifade etmektedir.
  • Yalnızca çökmüş ve parçalanmış bir imparatorluğun küllerinden yeniden doğan ülkemizin, bağımsız uluslar ailesine saygın bir üye olarak katılımını sağlayarak ulusumuzun çağdaş uygarlık yolunda ilerlemesine ışık tutmakla kalmayıp, mazlum ve esir uluslara özgürlüğün ve bağımsızlığın yolunu açan bu büyük olayın ilk evresi şüphesiz Kurtuluş Savaşıdır. Cumhuriyet’in ilanı ile başlayan ikinci evresi ise birbiri ardınca dalgalar gibi gelen devrimlerle ülkenin ve toplumun geçirdiği değişim ve dönüşümdür.
    • Gerek kurtuluş savaşının, gerekse Türk devriminin temelinde, Atatürk’ün, o sonsuz enerjisi ve inancı ile ulusumuzu yönelttiği yepyeni ve çağdaş bir düşünce biçimi ve yaşam anlayışı vardır. Bu düşünce biçimi ve yaşam anlayışını,
    • ulusal bağımsızlık,
    • akılcı ve bilimsel düşünme,
    • yaşamın değerliliği,
    • kişisel özgürlük,
    • halk egemenliği ve laik hukuka dayalı yönetim biçimi
    • çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkma ülküsü
    • olarak özetleyebilirim.
    • Büyük Önder Atatürk’ün bu amacın gerçekleştirilmesi için izlediği yol ve kullandığı güçlü araç ise, onun toplumun genç, yaşlı, çocuk, kadın tüm bireylerini kapsayan ve hedefi, insanları mutlu, kültürü yüksek ve uygar bir toplum yaratmak olan bütünsel eğitim anlayışı ve yaklaşımıdır.

Niçin Eğitim?

  • Daha kurtuluş Savaşı bütün şiddetiyle sürerken Atatürk eğitim konularıyla ilgilenmiştir. 16 Temmuz 1921 tarihinde toplanan Maarif Kongresi’ne katılarak eğitime ne kadar önem verdiğini göstermiştir (2).
  • 19 Mayısı izleyen günlerden başlayarak, Atatürk’ün, ülkenin içinde bulunduğu ve ülkeyi bağımsızlığını yitirme noktasına getiren güçsüz ve tükenmiş durumunun sebepleriyle ilgili olarak koyduğu tanı ve çareler çeşitli vesilelerle yaptığı konuşmaların satır aralarında okunmaktadır.
  • Atatürk’e göre Osmanlı Devleti’nin çöküş sebeplerinin başında eğitimsizlik gelmektedir. 1. Dünya Savaşı’nda büyük topraklar ve insan gücü yitiren ve hemen sonrasında emperyalist devletlerin acımasız parçalama ve paylaşma planları karşısında tarihin en anlamlı Kurtuluş Savaşını vermek zorunda kalan toplumumuzun, bu ileri ve emperyalist toplumlarının sahip olduğu imkan ve vasıtalara sahip olmayışı eğitimsizliğin sonucudur.
  • Samsun’da 22 Eylül 1924 tarihli konuşmasında eğitime bakışını, “Eğitimdir ki bir milleti ya hür, bağımsız, şanlı yüksek bir toplum olarak yaşatır veya bir milleti köleliğe ve yoksulluğa terk eder” sözleriyle açıklamıştır (3).
  • Eğitimli bir toplum iyi eğitilmiş bireylerden oluşur. Bireyleri yalnızca okuma yazma ve meslek bilgileri öğretmek için eğitmek yeterli değildir. Onları iyi ve topluma yararlı bir yurttaş yapacak eğitimi vermek gerekir. Ancak bu niteliklere sahip yurttaşlardan bağımsız ve uygar bir toplum yaratılabilir. Atatürk bu amacını 25 Ağustos 1924’te Ankara’da toplanan 1. Öğretmenler Birliği’nde yaptığı konuşmada, Tevfik Fikret’in şiirinden esinlendiği “Hiçbir zaman unutmayın ki, Cumhuriyet sizden “fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür” nesiller ister” sözleriyle açık biçimde belirtmiş (3), Cumhuriyetin yaşatılmasının yeni nesillerin bu ilkelere göre eğitilmesine bağlı olduğunu vurgulamıştır.
  • Nasıl Bir Eğitim?
  • Eğitim akılcı ve bilime dayalı olmalıdır. 22 Eylül 1924’te Samsun’da yaptığı konuşmasında, “Dünyada her şey için, maddiyat için, maneviyat için, muvaffakiyet için en hakiki mürşit ilimdir, fendir, ilim ve fennin yaşadığımız her dakikasındaki safhalarının tekamülünü idrak etmek ve terakkiyatını zamanla takip eylemek şarttır (2)” demiştir. 10. Yıl Nutku’nda ise, “…Türk milletinin, yürümekte olduğu terakki ve medeniyet yolunda, elinde ve kafasında tuttuğu meşale, müspet ilimdir” diyerek, ilim sözcüğünün bugün anladığımız anlamıyla çağdaş bilim olduğunu da açık biçimde belirtmiştir.
  • Akılcı düşünce ancak laik bir devlet ve toplum düzeninde gelişebilir. Bu bakımdan eğitim laik olmalıdır. “Bir milletin fertleri ancak bir eğitim görebilir. İki türlü eğitim bir memlekette iki türlü insan yetiştirir. Bu ise duygu ve fikir birliğine ve gelişim amaçlarına tamamen aykırıdır” sözleri bu ilkenin gerekçesini açıklar (4).
  • Yalnızca gençleri iyi eğitmek yeterli değildir. Okuma yazması bile olmayan büyük bir kitlenin hemen ve kısa sürede eğitilmesi gerekir. Bunun için eğitim kolay olmalıdır. Bunun yolu ise, öncelikle okuma yazmayı Türkçe’ye uymayan, öğrenilmesi zor Arap alfabesinden kurtarmaktır. Bu düşüncesini 8 Ağustos 1928’de söylediği “Bizim kıvrak ve zengin dilimiz yeni Türk harfleriyle kendini gösterecektir. Yüzyıllardan beri kafalarımızı demir çerçeve içinde bulundurmaktan, aslında iyi anlaşılmayan, bizim de anlayamadığımız işaretlerden kendimizi kurtarmak zorundayız” sözleriyle belirtmiştir (5).
  • Düşünceler dille açıklanır. Asırlarca halkın konuşmadığı ve anlamadığı bir dil olan Osmanlıca yerine eğitim Türkçe yapılmalı, Türk dili özleştirilmeli ve geliştirilerek bir yazın ve kültür dili haline getirilmelidir. Bu amaç, 17 Ekim 1932’de Türk Dil Kurumu’nun Atatürk’ün başkanlığını yaptığı toplantı bildirisindeki “Türk dilini ulusal kültürümüzün eksiksiz bir anlatım aracı durumuna getirmek” kararında özlü anlatımını bulmuştur (5).
  • Gençlere yalnızca kendi yazınımız ve tarihimiz değil, diğer ulusların yazın ve tarihi de öğretilmelidir. Dil yanında ulusumuzun tarihi de derinlemesine ve genişliğince araştırılmalı ve öğrenilmelidir. Bugünkü maddi zenginliğin ve uygarlığın temeli bilimdir. Eğitim bilime dayalı olmalı, fen ve uygulamalı bilimler yanında sanat eğitimi de verilmeli, kültürü yüksek bir toplum yaratmalıyız.
  • Türk Dil ve Tarih Kurumları bu düşüncenin uygulama araçları olarak kurulmuştur.
  • İleri ülkeleri bugünkü maddi güce ulaştıran bilim ve teknolojiyi öğrenirken, onların gelişmesine sebep olan bilimin dayandığı akılcı ve hümanist düşünce biçimini almalıyız. Uygar olmak ve ilerlemek için yalnızca Batı’nın bilgilerini değil onların çağdaş görüntü ve davranışlarını da almalıyız.
  • Burada Atatürk’ün Ziya Gökalp’in uygarlığın maddesel zenginlikleri sağlayan bilim ve teknik ile uluslara özgü değerlerin ve yaşam biçimlerinin oluşturduğu ve “hars” terimi ile açıkladığı kültür yanını ayıran anlayışından daha ileri giderek uygarlığı tüm bilim, sanat, teknoloji ve yaşam biçimi ile kapsayan bir tanıma ulaştığını görüyoruz. 10. Yıl Nutku’nda Atatürk, “Milli kültürümüzü, muasır medeniyet seviyesinin üstüne çıkaracağız” sözleriyle uygarlığın kültür ile ilişkisini vurgulamıştır.
  • Atatürk’e göre ülkeler çeşitli, fakat uygarlık birdir. “Ülkelerin yükselmesi için bu uygarlığa katılması gerekmektedir. Kültür ise bir ulusun töreler, sanat vb. kendi öz değerleridir… Esasen kültür öğeleri de zamanla değişen bazı ırki, fıtri haslet ve karakterleri ifade eder. Bu nedenle uygarlığı kültürden (harstan) ayıramayız” (6).
  • Bu nedenledir ki Atatürk’ün hukuk ve dil devrimlerini kıyafet devrimi izlemiş, çağdaş üniversitenin oluşumu ile birlikte konservatuarlar açılmış, toplumumuza yabancı klasik müzik, bale ve opera gibi sanatların eğitimine de yönelinmiştir. Bunlar Atatürk’ün uygarlığa bütünsel bakışını ve bunun sonucu eğitime bütünsel yaklaşımını gösteren öğelerdir.
  • Eğitimde Birlik
  • O halde eğitim sistemi farklı duygu ve düşünce yapısında, yaşam anlayışları farklı bireyler yetiştiremez. Kültürü yüksek ileri bir toplum yaratmak, bir diğer deyişle uluslaşmak ve gelişmek için eğitimde birlik şarttır. 3 Mart 1924’te 430 sayılı “Tevhid-i Tedrisat Kanunu” nun çıkarılması ile ülkedeki tüm bilim ve öğretim kurumları Maarif Bakanlığı’na bağlanmıştır (2).
  • Osmanlı döneminde başta Ziya Gökalp’in anlatımıyla “Hıristiyan çocuklarını Türkleştiren Enderun, Türk çocuklarını Araplaştıran Medrese” olmak üzere ikili, daha sonra dinsel ağırlıklı eğitim veren Medreseler, laik eğitim veren Rüştiyeler, ayrıca Yabancı Okullar olmak üzere üçlü bir eğitim sistemi uygulanmıştır. Böyle bir yapı yerine eğitimde birlik ilkesi yaşama geçirilerek bilime dayalı laik okul sistemi kurulmalıdır (7).
    • 28 Mayıs 1928’de Millet Mektepleri’nin kurulması ve Atatürk’ün Ağustos 1928’de harf devrimini duyurmasından sonra eğitim yurt geneline yayılırken okuma yazma oranı hızla yükselmiştir (8).
    • Yüksek öğretimdeki yapılanma ise, 31 Mart 1933’te 2252 sayılı kanunla yaşama geçirilen üniversite reformu ile tamamlanmış, modern üniversite 31 Temmuz’da İstanbul Üniversitesi adı altında kurulmuştur (9). Böylece Atatürk’ün eğitim devrimi büyük bir kararlılıkla uygulamaya konmuş olmaktadır.
    • Eğitimin Yöntemi Ne olmalı?
    • Eğitim akla ve bilime dayalı olacağına göre, nakli değil akli, bir diğer deyişle inanca değil kanıtlamaya, ezbere değil anlamaya, deneye ve yapmaya, bilgiyi bir lüks ve üstünlük aracı olarak almayıp, uygulamaya ve yarara dayalı olmalıdır.
    • 1923’te söylediği “Eğitim ve öğretimde uygulanacak yol, bilgiyi insan için fazla bir süs, bir zorbalık vasıtası yahut medeni bir zevkten ziyade, maddi hayatta muvaffak olmayı temin eden pratik ve kullanılması mümkün bir cihaz haline getirmektir”, 25 Ağustos 1924’te Ankara’da toplanan 1. Öğretmenler Birliği’nde yaptığı konuşmasında, “Erkek ve kız çocuklarımızın eşit olarak, bütün öğrenim basamaklarındaki eğitim ve öğrenimlerinin iş ilkesine dayanması önemlidir. Yurt çocukları her öğrenim basamağında , toplumsal alanda yapıcı, etkili ve başarılı olacak biçimde donatılmalıdır” sözleriyle eğitimin insan yaşamında başarı sağlayacak kullanılabilir bir araç olarak, cinsiyet ayrımı olmaksızın, yapmayı temel alan bir yöntemle uygulanması gerektiğini vurgulamıştır (3).
    • Atatürk halk eğitimine verdiği önemi daha 1918 yılında “Halkı eğiterek bilgili kılmak, aydınları halk seviyesine indirmekten ziyade, bütün halkı aydın olarak yetiştirmek gerekir” (3) sözleri ile belirtmiştir. Latin alfabesinin kabulünden sonra açılan Millet Mektepleri bu düşüncenin eyleme dönüşen uygulamasıdır (8).
      • Atatürk Sonrası
      • Atatürk’ün Türk eğitiminde açtığı dönem bir süre bütün hızıyla devam etmiştir. Üniversite reformunu “Türk çiftçisine hizmet etmek üzere 1933’te öğretime başlayan Yüksek Ziraat Enstitüsü, zengin Anadolu Kültürü’nü araştırmak ve Türkiye’nin dünya ile dil ve kültür köprüsünü kurmak amacıyla 1935’te açılan Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, 1859’dan beri Mektebi Mülkiye adıyla üst düzey kamu yöneticileri yetiştiren ve 1936’da Ankara’ya taşınan Atatürk’ün özel emir ve ilgileri ile kurulan Siyasal Bilgiler Okulu” gibi yeni yüksek öğretim kurumlarının birbiri ardınca açılması izlemiştir (10).
      • Atatürk’ün ölümünden sonra da, 17 Nisan 1940’ta Atatürk’ün iş eğitimi yapmayı amaçlayan eğitim anlayışını ve köyü aydınlatma düşüncesini yaşama geçiren Köy Enstitülerinin kuruluşu Atatürk’ün eğitime devrimsel yaklaşımı doğrultusunda atılan bir büyük adımdır (11). 1944 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi adı altında yeniden yapılandırılan Yüksek Mühendis Mektebi (12) ve Ankara’daki yüksek öğretim kurumlarının bir bölümünü bünyesinde toplayarak 1945’te kurulan Ankara Üniversitesi, 1955 yılında kurulan Ege Üniversitesi (13) Türkiye’de yüksek öğrenimin öncüleri olmuşlardır.
        • Ne var ki, yüksek öğrenimdeki bu gelişmeye karşın hala köy hayatından ve tarım toplumu görüntüsünden kurtulamamış olan Anadolu’yu kalkındıracak çağdaş ve iddialı bir Cumhuriyet projesi olan Köy Enstitüleri 1954 yılında tümüyle kapatılmış (14), dış eğitim ekollerinin ve dış yönlendirmelerin etkisi altında eğitim sistemimiz sürekli değiştirilerek ve sonuçta yozlaşarak bugünlere gelinmiştir.
        • Bugün bir yanda klasik Lise ve yabancı dilde eğitim veren Kolejler, diğer yanda önce Sanat Enstitüleri adıyla kurulup daha sonra Meslek Lisesi adını alan okullarla, benzer gelişme gösteren İmam Hatip Liseleri olmak üzere dörtlü bir eğitim sistemi uygulanmaktadır. Benzer bölünmüş bir yapı ve anlayış yüksek öğretimde de görülmektedir.
          • Her ne kadar ilköğretimin 8 yıla çıkarılmasıyla hiç değilse 14-15 yaşına kadar aynı duygu, düşünce ve yaşam anlayışına sahip Türk vatandaşı yetiştirme şansını bir ölçüde yeniden yakalamış sayılabilirsek de, eğitim sistemimiz
          • üniversite giriş sınavlarına endeksli,
          • öğrenmeyi değil sınav kazanmayı,
          • bilmeyi ve yapmayı değil, diploma sahibi olmayı özendiren
          • bir sistem niteliğini sürdürmektedir. Yeni üniversiteler açmak çözüm getirmeyecek, çözümü zorlaştırmaktan öte yarar sağlamayacaktır.
          • Bugün çocukların, gençlerin, halkın eğitimi değil, varsa, yoksa yüksek öğretim tartışılmaktadır. Ayrıca, bu tartışma yanlış, haksız ve yararsız biçimde yapılmaktadır. Aslında tartışılan eğitim de değildir. Tartışılmak istenen gençliğe nasıl iş bulunacağı konusudur ve Türk insanı bu konuda duyduğu kaygılarında çok haklıdır. Bu ise çok kapsamlı, ekonomik ve sosyal boyutlarıyla birlikte ele alınması gereken bir başka önemli konudur.
          • Sonuç
          • Eğitim sistemimizi Atatürk’ün gösterdiği akıl ve bilim yolunu izleyerek, ülkemizin ve çağın gereklerine göre, okul öncesinden başlayarak halk eğitimine kadar tüm yönleriyle, eğitimde birlik ilkesini göz ardı etmeden ve çok geç olmadan, yeniden yapılandırmak gerektiği kanısındayım.
          • Ancak bugünkü duruma bakarak karamsar olmaya da gerek yoktur. Atatürk’ün başlattığı ve temel taşlarını koyduğu eğitim devrimi, çağı algılayan, yaşama farklı bakan yeni Cumhuriyet nesilleri yetiştirmiştir.
          • Tarihin yönü ileriye doğrudur; geri gidişler geçicidir. Atatürk’ün başlattığı çağın en büyük değişim ve dönüşümü Türk toplumunda meyvelerini vermiş, yepyeni bir ulus yaratılmış, Türkiye geri gidemeyecek kadar değişmiştir.
        • Kaynaklar
        • 1-Kemalizmde ve Kemalizm Sonrasında Türk Kadını I, Dr. Bernard Caporal, Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık A.Ş., 1999 (Le Monde et L’Occident, A. Toynbee, Paris, 1964 )2-Atatürk ve Laik Eğitim, Adnan Şişman, Atatürk Konferansları (1998-75. Yıl-Yurtiçi), Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara, 2002, (Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri II, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi Yayını)
        • 3- Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, (Ellinci Yılda Tarihten Geleceğe, Prof. Dr. Afet İnan)
        • 4- Atatürk ve Eğitim, Prof. Dr. Nuray Senemoğlu, eleman/nuray_hoca/makaleler/ataturk.htm
        • 5- Küreselleşme ve Kültür, Aytaç Yalman, Cumhuriyet, 10 Mayıs 2006
        • 6- Atatürk ve Ulusal Dil, Şerafettin Turan, Yenigün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık A.Ş., 1998
        • 7- Yakınma ve Aldatma Politikası, Doç. Dr. Tonguç Görker, Cumhuriyet, 15 Nisan 2006
        • 8- www.


Cumhuriyet Gazetesi,  1982










Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *